Öncelikle, Hizmet Hareketi'nin dinamik,
sınırları belirsiz (hatta sınırları olmayan) ve merkeziyetten yoksun
özellikleri nedeniyle bu hareketi çerçevelendirmenin neredeyse imkansız
bir çaba olduğunu vurgulamakta fayda var. Çerçevesi çizilemeyen ve
tanımlanamayan bir olgu içerisinde kadının ya da erkeğin konumu nedir
sorusunun genel geçer bir cevabı da yoktur. Ancak, Hizmet'in belirli bir
kademesinde, belirli bir lokasyonda, kadınların konumunun ne olduğu
sorulabilir ve bu soru yerinde gözlem metoduyla somut bir cevap
bulabilir.
Hizmet Hareketi bünyesindeki kurumların farklı yaşam tarzlarına ve
dünya görüşlerine duyulan saygı ve bu farklılıklara alan açma düşüncesi
açıkça görülmektedir. Farklılıklara saygı duymak, bunları onaylamayı
gerektirmediği gibi, bu farklılıklara saygı duyan kişi ya da kişilerin
bunları kendi şahsi alanlarında uygulamalarını da gerektirmez. Mesela,
farklı görüşleri bir araya getirmeyi amaçlayan bir organizasyonda kendi
şahsi görüşünü dayatıp tesettürsüz kadınları dışlamak gibi bir tercihte
bulunmaz, çünkü bu, düzenlediği etkinliğin ana fikrine aykırıdır.
Hizmet Hareketi içerisinde yer alan gönüllülerin, bulundukları ortam
ve yaşam tecrübeleri ile şekillenen görüşleri, ortaya koydukları
faaliyetlere de yansıyabilir. Dr. Jill Carrol, bu yerel farklılıkları
şöyle gözlemlemiştir:
Benim gözlemim şu: Hareket kadın konusunda farklı şehirlerde farklı
tepkiler gösterebiliyor. Sanıyorum yerel yöneticiler belirliyor bunu.
Hareket de bu anlamda çok esnek. İrlanda'daki insanlar İrlanda'nın
bağlamına adapte oluyorlar. Chicago'da Niagara Vakfı'nın toplantılarında
podyumda kadınlar vardı. Oturumları onlar yönetiyorlardı. Bazıları
örtülüydü, bazıları açık. Ama Houston'daki vakıfta daha ziyade erkeklere
rastlarsınız. Orada katıldığım oturumlarda çoğunluk ben tek kadın
olurdum ve çoğunluk bu beni kadın olduğumu unutmaya zorlardı. Demek ki
yerine göre değişiyor. (KERİM BALCI - ZEYNEP YILMAZ Sayı: 813 / Tarih:
05-07-2010 AKSİYON)
Yine de Hizmet hareketi içerisindeki bütün kadınların bu sentezde
aynı kıvamı yakalamış olması beklenemez, zira onlara formül şeklinde
verilmiş bir sentez yoktur.
Başka bir açıdan bakılacak olursa, kadınların Hizmet hareketi
içerisindeki görünürlüklerinin, hareketin faaliyet gösterdiği toplumun
standartları ile paralellik arz ettiği, hatta Türkiye standartları
dikkate alındığında hareket mensuplarının bu standartların üstüne çıkan
bir bakış açısı geliştirdiği gözlemlenebilir. Faaliyetlerde aktif rol
oynayan Hizmet'in kadın gönüllüleri, görünür olma adına değil,
kendilerine hedef koydukları Allah rızasını kazanma adına dernekler ve
sivil toplum platformları kurarak kamusal alana çıkmışlar ve dini
hassasiyetlerini muhafaza etme kaygısı taşıyan kadınların kamusal alana
girmesine öncülük etmişlerdir.
Hizmet hareketinin kadın meselesine dair çok detaylara inen ve kime
hangi durumda nasıl tavır alacağını öğütleyen merkezi bir felsefe
geliştirme gereği duymamış olmasının sebebi nihai hedef olarak Allah
rızasını kazanmayı öğütlüyor olması ve bunu yaparken de cinsiyet temelli
bir yaklaşım geliştirmemiş olmasıdır. Hizmet, kişilerin hür iradeleri
ile her lokal anın ve durumun değerlendirmesini yaparak, ya da bir başka
deyişle içinde bulunduğu toplumun, beslendiği geleneklerin, zamanın
ruhunun ve küresel bakış açısının bir sentezini yaparak bu hedefe
ulaştıracak eylemler geliştirme yolunu seçme yolunu açık bırakmaktadır.
"Hizmet'in kadına bakışı" gibi genel-geçer bir olgudan söz etmek
mümkün olmamakla beraber, hareketin manevi önderliğini yapan Fethullah
Gülen'in kadın meselesine bakışına dair belirli sonuçlara varılabilir.
Gülen, bugüne kadar yaptığı pek çok konuşmada, yazdığı pek çok yazıda
kadın-erkek meselesine ontolojik, dini, ve sosyolojik perspektiflerden
yaklaşarak bu konudaki görüşlerini çok açık ve net bir biçimde ortaya
koymuştur.
Ontolojik planda, yani kişinin Allah karşısındaki konumu, hak ve
sorumlulukları bakımından kadın ve erkek arasında hiçbir fark olmadığı
gerek gelenekçi, gerekse de modernist İslam alimleri tarafından
ittifakla dile getirilen bir husus olagelmiştir. Bu bağlamda Gülen,
Allah katında üstünlüğün ancak takva ile olduğu ayetinden hareketle
kadın ya da erkek olmanın herhangi bir üstünlük vesilesi olmadığını net
bir şekilde tekrar etmiştir. Varlık planında kadın ve erkek bir bütünün
iki eşit yarımıdır, ve biri diğeri olmadan tamamiyete eremez:
İnsan olma yönüyle kadın ve erkek eşit yarımlardır; fakat, hiçbir
zaman biri diğerinin aynı değildir. Bunların fıtratlarında, fizikî
donanımlarında, ruh dünyalarında ve psikolojik yapılarında bir kısım
farklılıklar mevcuttur; ama ne erkek kadının biyolojik olarak daha
olgunlaşmış bir şeklidir, ne de kadın erkeğin az gelişmiş bir tipidir.
İkisi de müstakil birer insandır ve bunlar birbirine muhtaçtır...
İslam'a göre, kadın ve erkek arasında bir kısım farklılıklar bulunsa da,
bunlar pek çok maslahat için planlanmış özel bir dizaynın neticesidir;
fakat, aralarında ontolojik bir farklılık kat'iyen söz konusu değildir.
(Kırık Testi, 02/07/2007)
Sosyolojik düzlemde ise Fethullah Gülen'in kadın-erkek meselesine
yaklaşımı, rollerin farklılığı üzerine kurulmuştur ve bu rollerin
farklılığı da büyük ölçüde bu iki cinsin fizyolojik yapılarındaki
farklılıktan kaynaklanmaktadır. Bir başka deyişle, Müslüman kadınların
kamusal alanda görünür olmasında dini anlamda hiçbir mahzur görülmezken,
kadınlara fizyolojik kapasitelerini aşan erkek rollerinin yüklenmesi
yasaklanmamakla birlikte tasvip de edilmemiştir.
Kadının kamusal alandaki aktifliğinde Gülen'in çizdiği dini çizgi,
kadının dinini yaşayabilmesidir ve bu çizgi aşılmadığı sürece kadın her
işi yapabilir. Kadını eve mahkum eden düşüncenin din değil kültür
kaynaklı olduğunu beyan eden Hocaefendi, Asr-ı Saadet döneminden
örnekler vererek, bugünkü toplumda bile yadırganan kamusal alandaki
kadın görünürlüğünün o donemde son derece normal bir durum olduğunu
ortaya koymuştur.
Kadının fiziki yanı dikkate alınıp, hususi durumları korunduktan
sonra hayatın bazı sahalarına katkıda bulunması İslam'da
yasaklanmamıştır. Zaten kadın, hayatın her diliminde kendine göre
katkılarda bulunmuştur da... Mesela, savaşlara katılması caiz görülmüş,
okuması, eğitim görmesi tasvip, tercih ve teşvik edilmişti. Öyle ki,
saadet asrında Hz. Aişe, Hz. Hafsa ve Hz. Ümmü Seleme validelerimiz
sahabe fukahasının (fıkıh bilginleri) ve müçtehitlerinin arasında yer
almaktaydı; hatta peygamber hanesindeki kadınlar, dini öğrenme adına bir
yönüyle erkeklerin bile müracaat kaynağıydılar.
Bu durum onlarla da sınırlı kalmamış, sonraki dönemlerde de bazı
ehliyetli kadınlar pek çoklarına muallime olmaya devam etmişlerdir.
Yani, Müslümanlıkta kadının hayatını kısıtlama ve hareket alanını
daraltma söz konusu değil. Bugün için olumsuz görülen noktalar,
yaşandığı dönemin şartları ve o zamanki devletlerin uygulamaları dikkate
alınarak değerlendirilmelidir. (Fethullah Gülen'le 11 gün)
Kaynak:
Fethulah Gülen Web Sitesi